Z rz??dowych oblicze?? wynika, şe po zako??czeniu reformy emerytalnej niektórzy Polacy otrzymaj?? emerytur?? nawet o jedn?? trzeci?? nişsz?? od tej, która obowi??zuje dzisiaj. Sposób inwestowania naszych ??rodków przez OFE i ZUS powoduje, şe tylko na dzie?? dzisiejszy ????czne straty wszystkich emerytów wynosz?? co najmniej 50 miliardów z??otych.

Polski rz??d, tuş przed rozpocz??ciem swoich tegorocznych wakacji, zaprezentowa?? wst??pne za??oşenia do d??ugo oczekiwanej ustawy ko??cz??cej reform?? emerytaln?? z 1999 r. Nast??pnego dnia jedna z ogólnopolskich gazet podsumowa??a ten projekt jako biedoemerytura. Zdaniem dziennikarzy tej gazety projekt ten oznacza koniec marze?? o godnej emeryturze, nie mówi??c juş o wczasach prezentowanych przez wi??kszo???? funduszy emerytalnych w swoich reklamach. Zdaniem prof. Marka Góry, jednego z twórców reformy emerytalnej, tak jest sprawiedliwie. Natomiast Wiceminister Pracy i Polityki Spo??ecznej Ch??o??-Domi??czak radzi przysz??ym emerytom, aby pracowa?? d??uşej niş obowi??zuj??cy teraz wiek emerytalny.

Kaşdy w Polsce wie, şe mia??o by?? zupe??nie inaczej na skutek reformy emerytalnej z 1999 r. Od pocz??tku jednak nie zrealizowano wszystkich za??oşe?? tejşe reformy. Dodatkowo dokonano zmian na niekorzy???? przysz??ych emerytów, a w szczególno??ci nie wprowadzono zasad wolnorynkowych. Uzasadnieniem wtedy i dzi?? braku kontynuacji reform by??o dobro emerytów, czego mamy skutki w postaci groş??cych nam biedoemerytur. Z jednej strony w nowym systemie, czyli juş od stycznia 2009 r., wysoko???? emerytury b??dzie zaleşa??a wy????cznie od sk??adek od??oşonych w otwartych funduszach emerytalnych i ZUS. Z za??oşenia ile zaoszcz??dzimy w funduszach, tyle teoretycznie na staro???? otrzymamy. Jednak w??a??nie sposób oszcz??dzania i lokowania naszych ??rodków powoduje tylko, şe na dzie?? dzisiejszy ????czne straty wszystkich emerytów wynosz?? dzi?? potencjalnie 50 miliardów z??otych i wi??cej. Dlaczego? Bo wi??kszo???? z naszych pieni??dzy inwestowana jest w nisko oprocentowane obligacje skarbowe. Ustalona przez rz??d polityka inwestycyjna ma co prawda chroni?? nasze oszcz??dno??ci przed ewentualnymi zawirowaniami na gie??dzie, a ostatecznie ko??czy si?? na tym, şe to przyszyli emeryci finansuj?? co miesi??c deficyt budşetowy. Od lat jednak wiadomo, şe inwestycje w obligacje skarbowe generuj?? niski dochód w d??ugim terminie, a tylko akcje mog?? przynie???? nam wysok?? rentowno????. Do tego d??ugoterminowe inwestycje w akcje charakteryzuj?? si?? niskim ryzykiem, wyniki odpowiednich bada?? zaprezentowa?? juş w latach dziewi????dziesi??tych ubieg??ego wieku mi??dzy innymi Jeremy Siegel z Wharton School, University of Pennsylvania.

Zatem sama tylko zmiana polityki inwestycyjnej OFE mia??aby juş istotny wp??yw na wysoko???? przysz??ych emerytur. Za??óşmy, şe przekazywana dzi?? sk??ada przez ZUS do OFE by??aby na przyk??ad lokowana w fundusz indeksowy, którego wyniki odzwierciedla stopa zwrotu z WIG, czy teş dowolny fundusz akcyjny, który w tym przypadku odzwierciedla ??rednia stopa zwrotu wszystkich funduszy inwestycyjnych akcyjnych. Wtedy w ci??gu ostatnich dziewi??ciu lat osi??gn??liby??my wyşszy zysk od ??redniego wyniku OFE o 2 915 z??otych w przypadku inwestycji w fundusz indeksowy, czy teş o 2 095 w przypadku inwestycji w ??redni fundusz inwestycyjny akcyjny. Z oblicze?? zaprezentowanych w tabeli ponişej wyraźnie wida??, şe w d??ugim terminie inwestycje w akcje przynios??yby nam ??rednio wyşszy zysk, niş obecna polityka inwestycja w OFE. Naleşy podkre??li??, şe obliczenia te uwzgl??dniaj?? nawet obecn?? bess?? na gie??dzie, a zatem w przysz??o??ci róşnice powinny by?? wyşsze. Wynikaj?? one z faktu, şe polityka inwestycyjna OFE zak??ada zrównowaşony portfel, w którym dominuj?? obligacje skarbowe. I tak pod koniec czerwca br. ??redni udzia?? akcji w portfelach OFE wynosi?? tylko 29%, za?? pozosta??e ??rodki by??y ulokowane przede wszystkim w obligacjach i bonach skarbowych.

Róşnice mi??dzy zyskiem osi??gni??tym przez przeci??tny OFE, a zyskiem z akcji mierzonych indeksem WIG czy teş ??rednim zyskiem akcyjnego funduszu inwestycyjnego s?? tym wi??ksze, gdy uwzgl??dni si?? d??ugi termin inwestycji. D??ugi termin odpowiada tak naprawd?? za??oşeniom lokacyjnym z my??l?? o emeryturze. Zak??adaj??c, şe od pocz??tku ??rednia sk??adka co miesi??c zamiast w OFE inwestowana by??aby w ??redni fundusz akcyjny przez 40 lata poczynaj??c od 1999 r., wtedy uda??oby si?? uzbiera?? nie 428 tysi??cy z??otych, co wynika z ??redniej rentowno??ci OFE za ostatnie dziewi???? lat, ale juş nawet 542 tysi??ce z??otych. Natomiast, gdyby??my si?? zdecydowali zainwestowa?? nasz?? sk??adk?? w najlepszy fundusz akcyjnych dost??pny obecnie na rynku, wtedy róşnice te s?? jeszcze bardziej widoczne. W tym przypadku po 40 latach na koncie mieliby??my 1 286 tysi??cy z??otych. Za??óşmy teraz, şe prognozujemy ??redni okres şycia naszego emeryta na 20 lat, wtedy otrzyma??by on co miesi??c blisko 20 tysi??cy z??otych (wycena wg warto??ci przysz??ej). Natomiast w przypadku OFE moşe on liczy?? na miesi??czne ??wiadczenia tylko w wysoko??ci 5000 z??otych.

Warto si?? zastanowi??, co by si?? za?? sta??o, gdyby uda??o si?? do tego w ramach reformy emerytalnej z 1999 r. zlikwidowa?? ZUS i ca??o???? naszych ??rodków lokowa?? tylko juş na rynku. Obecnie tylko 7,3% sk??adki emerytalnej trafia na indywidualne konta w OFE, za?? 12,22% trafia do ZUS. Zak??adaj??c, şe wybraliby??my znów najlepszy fundusz akcyjny, wtedy po 40 latach pracy mieliby??my blisko 3,5 miliona z??otych na koncie. Ponownie przyjmuj??c, şe şyliby??my jeszcze tylko 20 lat, wtedy mogliby??my miesi??cznie wyp??aca?? sobie blisko 50 tysi??cy z??otych. Róşnice mi??dzy rz??dow?? biedoemerytur??, a obliczeniami opartymi na wynikach historycznych GPW i akcyjnych funduszy inwestycyjnych potwierdzaj??, jak waşna jest polityka inwestycyjna dla przysz??ych ??wiadcze?? emerytalnych.

Na koniec moşna by stwierdzi??, şe moşe nie warto si?? martwi??, gdyş rz??d równieş zamierza nas pozbawi?? nawet przywileju wyboru formy wyp??aty emerytury z OFE. W Chile, które jako pierwsze wdroşy??o nowy system emerytalny i na którym my juş tylko teoretycznie si?? wzorujemy, istnieje wybór co do formy ??wiadczenia emerytalnego. Po pierwsze, uczestnicy mog?? si?? na przyk??ad zdecydowa?? przej???? na emerytur?? nawet juş w wieku 50 lat, gdy maj?? od??oşon?? kwot?? ??rodków, która gwarantuje im minimaln?? rent?? doşywotni??. Mog?? oni teş d??uşej pracowa?? i na przyk??ad zdecydowa?? si?? na przej??cie na emerytur?? w wieku 60 lat i wybra?? wi??kszo???? ze swoich ??rodków. Ograniczeniem w tym przypadku jest tylko kwota, która musi zosta?? na naszym koncie, aby zagwarantowa?? nam minimaln?? rent?? doşywotni??. Wedle tego systemu mamy zatem moşliwo???? przez pierwsze lata poszale??, a nast??pnie powoli doşywa?? w spokoju swojej staro??ci, co niestety nie b??dzie moşliwe w Polsce.

Istotna róşnica mi??dzy Polsk??, a Chile w reformie systemu emerytalnego niestety by??a widoczna od samego pocz??tku. W Chile od pocz??tku postawiono na wolny rynek i prawo wyboru. Dlatego zdecydowano si?? zlikwidowa?? odpowiednik ZUS i dzi?? 97% spo??ecze??stwa ubezpieczona jest przez prywatne podmioty. Pa??stwo ingeruje wy????cznie wtedy, gdy system i dzia??ania wolnorynkowe okaza??y si?? nie wystarczaj??ce, aby zapewni?? minimalny poziom zabezpieczenia obywatelowi. Dlatego nikt by tam nie wpad?? na taki pomys?? jak w Polsce, aby ZUS by?? instytucj?? na przyk??ad wyp??acaj??c?? nasz?? emerytur?? wed??ug zasad ustalonych przez urz??dników. Tam równieş fundusze emerytalne mog?? inwestowa?? ??rodki w zaleşno??ci od wybranej przez klienta strategii, co dodatkowo pobudzi??o gospodark??, a w szczególno??ci inwestycje infrastrukturalne.

Zatem şeby uchroni?? nas przed biedoemerytur?? wystarczy??oby zlikwidowa?? ZUS i wprowadzi?? zasady wolnorynkowe w sektorze ubezpiecze?? emerytalnych. O sile i skuteczno??ci zasad wolnorynkowych chyba w Polsce nie naleşy nikogo przekonywa?? oprócz samych urz??dników. Warto podkre??li??, şe na zmniejszenie roli ZUS i zwi??kszenie wolno??ci w dzia??alno??ci funduszy emerytalnych wskaza?? równieş by??y Minister Pracy Chile dr Jose Pinero, który by?? go??ciem konferencji zorganizowanej przez SGH i ING w maju br. Niestety nikt nie skorzysta?? z do??wiadczenia chilijskiego oraz nie pos??ucha?? do ko??ca rad Dr Pinero. Pewne dlatego rz??d przedstawi?? nam projekt naszych przysz??ych biedoemerytur.

Oskar Kowalewski
Autor jest adiunktem w Instytucie Gospodarki ??wiatowej SGH oraz wspó??za??oşycielem SEENDICATE
Śród??o: bankier.pl