Osoby, które pracowa??y, ale nie mog?? udowodni?? wysoko??ci zarobków, zyskaj?? prawo do podwyşszenia ??wiadcze?? z ZUS. Juş od stycznia ZUS b??dzie przyjmowa?? wnioski o przeliczenia wyp??acanych emerytur i rent. Z naszych wylicze?? wynika, şe je??li kto?? nie móg?? na przyk??ad uwzgl??dni?? pi??ciu lat swojej pracy, zyska ponad 60 z?? miesi??cznie.

Sejm uchwali?? nowelizacj?? ustawy reguluj??cej sposób wyp??aty emerytur i rent przez ZUS. Popar??y j?? wszystkie kluby parlamentarne i rz??d, wi??c jest niemal przes??dzone, şe stanie si?? obowi??zuj??cym prawem. Da ona prawo do przeliczenia ??wiadcze?? oko??o 0,5-1 mln osób, które pracowa??y i posiadaj?? na to dokumenty, ale nie mog?? udowodni?? z tych okresów wysoko??ci osi??ganych zarobków. Zyskaj?? prawo, po z??oşeniu do ZUS wniosków, do ponownego przeliczenia wyp??acanych im ??wiadcze?? lub wysoko??ci ustalonego juş przez ZUS kapita??u pocz??tkowego. Miko??aj Skorupski, rzecznik ZUS, t??umaczy, şe ubezpieczeni nie powinni sk??ada?? wniosków do ZUS wcze??niej niş 1 stycznia 2009 r.

- Dopiero wtedy ZUS b??dzie móg?? dokonywa?? przelicze??. Nie b??dzie tego móg?? robi?? wcze??niej – t??umaczy Miko??aj Skorupski.

Powodu do po??piechu nie ma takşe z innego powodu. Wniosek, który zostanie z??oşony w 2009 roku, b??dzie skutkowa?? wyrównaniem ??wiadczenia – bez wzgl??du na dat?? jego z??oşenia – od stycznia.
Jak ZUS wylicza ??wiadczenie

Wysoko???? emerytury lub renty dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. i cz????ci ubezpieczonych urodzonych w latach 1949 – 1968 jest obliczana wed??ug dosy?? skomplikowanych zasad. Zgodnie z nimi wysoko???? emerytury dla tych osób stanowi suma trzech sk??adników:

??? cz????ci socjalnej ??wiadczenia, tj. 24 proc. kwoty bazowej, która zmienia si?? co roku od 1 marca, wraz ze zmian?? wysoko??ci kwoty bazowej (obecnie, w okresie marzec 2008 – luty 2009 cz?????? socjalna wynosi 546,09 z??),

??? cz????ci naleşnej za okresy sk??adkowe (po 1,3 proc. podstawy wymiaru emerytury za kaşdy rok okresów sk??adkowych),

??? cz????ci naleşnej za okresy niesk??adkowe (po 0,7 proc. podstawy wymiaru emerytury za kaşdy rok okresów niesk??adkowych).

W przypadku renty z tytu??u niezdolno??ci do pracy, je??li wnioskodawca nie udowodni?? 25 lat sk??adkowych i niesk??adkowych i nie uko??czy?? 60 lat, ZUS uwzgl??dnia mu przy ustalaniu wysoko??ci ??wiadczenia takşe cz?????? naleşn?? za okresy hipotetyczne (tzw. staş hipotetyczny liczony po 0,7 proc. podstawy wymiaru za kaşdy rok przypadaj??cy od dnia zg??oszenia wniosku o rent?? do dnia, w którym rencista uko??czy??by 60 lat). Staş ten uwzgl??dnia si?? jednak tylko w rozmiarze nie wi??kszym niş brakuj??cy do pe??nych 25 lat okresów sk??adkowych i niesk??adkowych.

Taki sposób obliczenia emerytury i renty wskazuje, şe jednym z najwaşniejszych czynników wp??ywaj??cych na wysoko???? ??wiadczenia jest tzw. podstawa jego wymiaru. Ustala si?? j?? wed??ug specjalnej procedury przewidzianej w ustawie emerytalnej. Najkrócej mówi??c jest to wypadkowa:

??? zarobków osoby ubezpieczonej; im wyşsze, tym wyşszy tzw. wskaźnik podstawy wymiaru, który jest wyraşany w procentach,

??? przeci??tnych p??ac w latach wskazanych do jej ustalenia

??? kwoty bazowej obowi??zuj??cej w dacie przyznania ??wiadczenia.

Zasad?? jest, şe osoba wnioskuj??ca o emerytur?? lub rent?? moşe wskaza?? do ustalenia podstawy wymiaru ??wiadczenia:

??? zarobki z 10 kolejnych lat kalendarzowych przypadaj??cych w ostatnim 20-leciu przed rokiem z??oşenia wniosku o emerytur?? lub rent??,

??? wynagrodzenia z 20 lat kalendarzowych wybranych z ca??ego okresu podlegania ubezpieczeniu, przypadaj??cych przed rokiem zg??oszenia wniosku o emerytur?? lub rent??.

Brak dowodów wynagrodze??

Moşe si?? zdarzy??, şe wnioskodawca, który zg??asza si?? do ZUS, aby ten wylicza?? mu ??wiadczenie w niektórych latach swojej aktywno??ci zawodowej, pozostawa?? wprawdzie w stosunku pracy, podlega?? ubezpieczeniu spo??ecznemu i uzyskiwa?? okre??lone wynagrodzenia, ale nie moşe obecnie udowodni?? w ZUS ich wysoko??ci, np. ze wzgl??du na zniszczenie dokumentacji osobowo-p??acowej lub likwidacj?? pracodawcy.

W takiej sytuacji ZUS moşe uwzgl??dni?? okre??lony rok do ustalenia podstawy wymiaru ??wiadczenia (zarówno w wariancie 10 lat, jak i w wariancie 20 lat), przyjmuj??c jednak za ten rok przychód zerowy. A uwzgl??dnienie w okre??lonym roku wynagrodzenia w wysoko??ci 0 z?? powoduje obnişenie tej podstawy, a tym samym nişsz?? wysoko???? emerytury lub renty.

Jak b??d?? przeliczane ??wiadczenia

Po wej??ciu w şycie od 1 stycznia nowych przepisów ubezpieczeni, którzy nie zdo??ali udowodni?? zarobków, mimo şe pozostawali w stosunku pracy i podlegali ubezpieczeniu spo??ecznemu, zyskaj?? prawo do przyj??cia do podstawy wymiaru emerytury minimalnego wynagrodzenia w latach, za które pracowali.

Osoby, którym ZUS uwzgl??dni?? dotychczas za takie lata wynagrodzenia zerowe, b??d?? mog??y wyst??pi?? z wnioskiem o przeliczenie ??wiadczenia. Uwzgl??dnienie minimalnego zamiast zerowego wynagrodzenia moşe oznacza?? dla nich wzrost ??wiadczenia. W niektórych przypadkach takie podwyşszenie moşe by?? ca??kiem spore. Wszystko zaleşy od tego, ile lat z zerowymi zarobkami zosta??o wcze??niej przyj??tych do ustalenia podstawy wymiaru ??wiadczenia, a takşe ile lat sk??adkowych i niesk??adkowych zosta??o przyj??tych do ustalenia emerytury. Z naszych wylicze?? wynika, şe ubezpieczony z 26-letnim okresem sk??adkowym, który zarabia?? w okresie swojej aktywno??ci zawodowej ok. 90 proc. ??redniej p??acy i nie uda??o mu si?? udowodni?? zarobków z dwóch lat, moşe zyska?? prawie 24 z?? miesi??cznie. Je??li jednak nie udowodni?? zarobków z okresu pi??ciu lat, to róşnica wyniesie juş ponad 62 z?? miesi??cznie. Gdyby ten sam ubezpieczony mia?? 36 lat sk??adkowych, róşnica wynios??aby w pierwszym przypadku ponad 32 z??, a w drugim – juş ponad 85 z??. Generalna zasada jest taka, şe im wi??cej lat przyj??tych z zerowym przychodem oraz im wyşsza podstawa wymiaru i wi??kszy staş ubezpieczeniowy, tym wi??cej moşna zyska??. Pos??owie szacowali podczas prac nad projektem nowelizacji, şe ??wiadczenia wzrosn?? ??rednio o oko??o 50 z?? miesi??cznie, tj. 600 z?? rocznie.

Od kiedy wyşsze ??wiadczenie

Przepisy przewiduj??, şe emerytura lub renta w nowej przeliczonej wysoko??ci b??dzie przys??ugiwa?? od dnia wej??cia w şycie ustawy (tj. od 1 stycznia 2009 r.), pod warunkiem şe zainteresowany z??oşy wniosek do ZUS o ponowne obliczenie jej wysoko??ci do ko??ca 2009 roku. Bez wzgl??du wi??c na to, czy wniosek do ZUS zostanie z??oşony w styczniu, lipcu czy grudniu nast??pnego roku zak??ad b??dzie wyrównywa?? zanişone wcze??niej ??wiadczenie od stycznia 2009 r.

Je??li natomiast wniosek zostanie z??oşony po 2009 roku, to podwyşszone ??wiadczenie zostanie wyp??acone od pierwszego dnia miesi??ca, w którym zg??oszono wniosek. Innymi s??owy, je??li kto?? nie z??oşy do ZUS wniosku w 2009 roku, nie moşe si?? spodziewa??, şe ZUS wyrówna mu ??wiadczenie za ca??y 2009 rok.

Decyzj?? w sprawie emerytury lub renty, której wysoko???? zosta??a ponownie ustalona zgodnie, ZUS b??dzie mia?? obowi??zek wyda?? w ci??gu 60 dni od dnia wyja??nienia ostatniej okoliczno??ci niezb??dnej do jej wydania.

Bartosz Marczuk, Marek Opolski
Śród??o: Gazeta Prawna