W przypadku ubiegania się o emeryturę czy rentę obowiązuje generalnie jedna zasada. Postępowanie w tych sprawach wszczyna się wyłącznie na podstawie wniosku zainteresowanego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Za wniosek uważa się zgłoszone na piśmie lub ustnie do protokołu żądanie przyznania świadczenia. Jego złożenie jest podstawą wszczęcia postępowania. Wniosek może być zgłoszony także przez pełnomocnika, którym może być każda osoba fizyczna, która nie jest ograniczona w zdolności do czynności prawnych i działa na podstawie pełnomocnictwa. Może to być członek najbliższej rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, opiekun społeczny, przedstawiciel zakładu pracy. Wszyscy oni muszą jednak działać za zgodą zainteresowanego. Pełnomocnictwo lub zgoda powinny być udzielone przez zainteresowanego na piśmie.

Aby uprościć procedurę, ZUS opracował formularz wniosku ZUS Rp-1 – wniosek o emeryturę – rentę z tytułu niezdolności do pracy. Taki formularz można uzyskać także u pracodawcy.

Zgodnie z prawem, pracodawcy są zobowiązani do przygotowania wniosku o emeryturę i przedłożenia go za zgodą pracownika organowi rentowemu nie później niż na 30 dni przed zamierzonym terminem przejścia pracownika na emeryturę. Pomoc pracodawcy w kompletowaniu dokumentów nie jest bezwzględnym wymogiem. Zainteresowany może bowiem wystąpić z wnioskiem o świadczenie bezpośrednio do organu rentowego, i to bez pośrednictwa pracodawcy.