Niş demograficzny zapowiada katastrof?? gospodarcz??. Dlatego rz??d zapewnia, şe do tego nie dopu??ci i zach??ci obywateli do zak??adania duşych rodzin. Jednak, aby to zrobi??, nie wystarczy zaoferowa?? kaşdej nowej mamie becikowego.

Jest rok 2050. Juş od dawna powinni??my by?? na emeryturze, uprawia?? przydomowy ogródek, rozpieszcza?? wnuki i przegl??da?? ekskluzywne katalogi z wycieczkami do dalekich krajów. Tymczasem przed sob?? mamy jeszcze perspektyw?? kilku lat pracy za pensj??, która wystarcza jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb, a 75 proc. poborów oddajemy fiskusowi i Zak??adowi Ubezpiecze?? Spo??ecznych. ?yjemy w pa??stwie, którego PKB przez ostatni?? dekad?? wzros??o zaledwie o kilka procent, a w fabrykach pracuje wi??cej imigrantów z Wietnamu, Korei i Nigerii niş rodowitych Polaków.

To wcale nie wizja jakiego?? fatalisty, tylko realny scenariusz tego, jak b??dzie wygl??da??a Polska w 2050 roku.

Dlaczego nieźle zapowiadaj??cy si?? kraj mia??by nagle stoczy?? si?? w przepa???? kryzysu? Odpowiedź jest prosta i zarazem zaskakuj??ca ??? bo nad Wis???? rodzi si?? coraz mniej dzieci. Demografowie bij?? na alarm, şe statystyczna Polka rodzi podczas swojego şycia tyko 1,2 dziecka, a dla naturalnego zast??powania pokole?? powinna 2,1.

Z danych G??ównego Urz??du Statystycznego wynika, şe tylko w roku 2003 urodzi??o si?? 25 tys. mniej Polaków, niş umar??o. Niestety, przysz??o???? rysuje si?? jeszcze mniej optymistycznie.

Wed??ug statystyk ??rodkowoeuropejskiego Forum Bada?? Migracyjnych w 2052 roku moşe nas by?? tylko 27,3 mln, czyli o blisko 11 mln mniej niş dzi??. Do tego na jednego emeryta przypada??o b??dzie 1,7 osoby pracuj??cej (dzi?? stosunek ten wynosi 1:5,5). ??? To oznacza, şe nasze dzieci, aby nas utrzyma??, b??d?? musia??y duşo wi??cej i wydajniej pracowa??. Wyd??uşeniu ulegnie wiek emerytalny, a same emerytury b??d?? stanowi??y jedynie 40???50 proc. naszych pensji ??? uwaşa prof. Janina Jóźwiak, dyrektor Instytutu Statystki i Demografii w Szkole G??ównej Handlowej. Przed skutkami nişu demograficznego ostrzega nas takşe Andre Sapir, ekonomista z Uniwersytetu ULB w Brukseli. ??? Tak duşy spadek liczby ludno??ci moşe znacznie spowolni?? rozwój gospodarczy Polski ??? twierdzi naukowiec.

Czy moşna temu zapobiec? ??? Tak. Jednak polskie w??adze musz?? wreszcie zadba?? o to, aby wychowanie i utrzymanie dzieci by??o ta??sze, a zak??adanie duşej rodziny bardziej op??acalne niş dzi?? ??? uwaşa Leszek Bosek, prawnik, prezes Fundacji Academia Iuris, która specjalizuje si?? w pomocy prawnej rodzinom.

Promowa?? wielodzietno????

Niestety, wed??ug ekspertów nowy rz??d zabiera si?? za zmiany nie od tej strony, od której powinien. Kazimierz Marcinkiewicz co prawda zapowiedzia?? w ubieg??ym tygodniu, şe b??dzie d??şy?? do wyd??uşenia urlopu macierzy??skiego, podwyşszenia zasi??ków rodzinnych i wyp??acania tak zwanego becikowego, ale na razie g??ówna debata toczy si?? wokó?? tego ostatniego pomys??u zak??adaj??cego, şe kaşda nowa mama dostawa??aby od pa??stwa po 1 tys. z??. ???na dobry pocz??tek???. ??? To wsparcie jednorazowe, tymczasem rz??d musi my??le?? o zmianach systemowych wspieraj??cych rodzin??. Chodzi o obnişenie podatków tak, aby ta??sze by??o utrzymanie dzieci ??? twierdzi Leszek Bosek.

Bosek nie dziwi si??, şe Polacy nie chc?? mie?? dzieci, skoro bezrobocie w??ród m??odych ludzi wynosi ponad 40 proc. ??? To przede wszystkim oni powinni zak??ada?? rodziny, ale nie maj?? za co. A pa??stwo niestety w şaden sposób nie stara si?? pomóc rodzinom ??? uwaşa.

Taka dyskryminacja powoduje, şe dziecko jest w Polsce traktowane jak dobro luksusowe. Bezdzietny singiel p??aci dok??adnie takie same podatki, jak ojciec pi??ciorga dzieci, cho?? z punktu widzenia przysz??o??ci pa??stwa ten pierwszy jest bezuşytecznym darmozjadem, ten drugi za?? swoj?? ci??şk?? prac?? buduje przysz??o???? równieş dla singli. ??? Spo??ród wszystkich krajów Europy tylko w Polsce, Mo??dawii i Albanii dzieci ob??oşone s?? normalnymi podatkami. ??? To niesprawiedliwe ??? zauwaşa Bosek. Takie post??powanie pa??stwa sprzeczne jest nawet z Konstytucj?? RP, która gwarantuje szczególn?? opiek?? rodzinom wielodzietnym. Bosek radzi bra?? przyk??ad z pa??stw Europy Zachodniej, gdzie wychowanie dzieci jest nieopodatkowane, tzn. us??ugi i produkty dla dzieci (np. jedzenie, ubranka czy edukacja) zwolnione s?? z podatków ca??kowicie albo przynajmniej obj??te stawk?? preferencyjn??. Do tego we Francji czy Wielkiej Brytanii rodzice odprowadzaj?? do pa??stwowej kasy podatki uzaleşnione od tego, ile posiadaj?? dzieci. Im jest ich wi??cej, tym haracz dla fiskusa mniejszy.

Na przeszczepienie takiego modelu do Polski nikt niestety nie wpad??. To dlatego, wed??ug szacunkowych wylicze??, wychowywanie trójki dzieci przez 25 lat kosztuje w Polsce oko??o miliona z??otych, czyli mniej wi??cej tyle samo, co w duşo bogatszych i lepiej rozwini??tych pa??stwach zachodnich. Tymczasem z systemem ulg podatkowych kwota ta mog??aby by?? nawet o 30 proc. nişsza. I w??a??nie przede wszystkim o to powinien zadba?? nowy rz??d. ??? W??adze musz?? my??le?? d??ugofalowo i zrozumie??, şe powinny partycypowa?? w utrzymywaniu dzieci, jeşeli chc?? rozwoju gospodarki. ??? W przeciwnym wypadku na staro???? b??dziemy n??dzarzami. Nikomu nie pomoşe nawet to, şe przez 40 lat odk??ada?? na kupk?? spore sumy ??? ostrzega Bosek. Wed??ug niego w??adze powinny, na wzór niektórych pa??stw zachodnich, najpierw wprowadzi?? ulgi podatkowe dla rodziców, a później zastanawia?? si?? nad zasi??kami dla rodzin i wyp??acaniem becikowego.

Za bonusy dzi??kujemy

Tymczasem nad Wis???? dyskusje skupiaj?? si?? praktycznie wokó?? tego ostatniego tematu. Debaty trwaj?? nie od kilku tygodni, ale od wielu miesi??cy, gdy w paru miastach Polski, m.in. Warszawie i Krakowie, samorz??dy wpad??y na pomys??, şe w ten sposób b??d?? ???nagradza????? nowe matki. Z becikowego wtedy nic nie wysz??o, bo Regionalne Izby Obrachunkowe nie zgodzi??y si?? na takie dofinansowywanie m??odych mam. I chyba dobrze, bo jak wskazuje dr Tomasz Ochinowski z Wydzia??u Zarz??dzania Uniwersytetu Warszawskiego, pieni??dze w postaci jednorazowej wyp??aty nie zmobilizuj?? kobiet do rodzenia dzieci.

??? To zawracanie g??owy, a nie şadna polityka prorodzinna ??? mówi Ochinowski. ??? Kobiety, które b??d?? chcia??y mie?? dzieci i tak je urodz??, bez jednorazowej ??aski, a te, które nie rodz??, bo boj?? si?? na przyk??ad o swoje miejsce pracy, dla tysi??ca z??otych ryzykowa?? nie b??d??. ??? Dlatego pa??stwo, zamiast skupia?? si?? na symbolicznych gestach, powinno zaj???? si?? wspieraniem normalnej rodziny, a przede wszystkim umoşliwi?? kobietom godzenie pracy z macierzy??stwem ??? podkre??la Ochinowski.

??? Polki b??d?? rodzi??y wi??cej dzieci dopiero wtedy, gdy zmieni si?? prawo pracy, a s??dy zaczn?? wreszcie egzekwowa?? jego wykonywanie ??? uwaşa naukowiec. Na razie bowiem o pracy w niepe??nym wymiarze godzin wi??kszo???? m??odych matek moşe tylko pomarzy??. Cz??sto s??ycha?? o przypadkach, kiedy kobieta z miejsca dostaje wypowiedzenie, gdy tylko jej pracodawca dowiaduje si??, şe jest w ci??şy. Fora internetowe dla rodziców pe??ne s?? dramatycznych listów kobiet, które po 16 tygodniach urlopu macierzy??skiego musz?? wróci?? do pracy na ca??y etat, zostawiaj??c male??stwo obcej cz??sto osobie. Mog?? jedynie pozazdro??ci?? koleşankom z Irlandii czy Wielkiej Brytanii, które ze swoimi dzie??mi na urlopie macierzy??skim s?? przez 26 tygodni. Gorzej od Polek maj?? tylko Niemki, którym przys??uguje 14 tygodni p??atnego urlopu macierzy??skiego.

Jednak sama zmiana prawa pracy i wi??ksza skuteczno???? w jego egzekwowaniu nie za??atwiaj?? sprawy. ??? Potrzeba takşe zmiany mentalno??ci pracodawców ??? zauwaşa Leszek Bosek. Jedno dziecko jest dla w??a??cicieli firm jeszcze do zaakceptowania. Mniejsz?? sympati?? ciesz?? si?? te mamy, które chcia??yby mie?? liczniejsz?? rodzin??.

??? Firma ma przynosi?? zyski, a nie sponsorowa?? kobietom d??ugie urlopy wychowawcze ??? mówi?? z przek??sem pracodawcy. Aby zatrzyma?? post??puj??cy niş demograficzny, Polska potrzebuje jak najwi??cej rodzin z co najmniej trojgiem dzieci.

Macierzy??stwo si?? op??aca

Okazuje si?? jednak, şe s?? firmy, które nie tylko nie dyskryminuj?? kobiet posiadaj??cych duşe rodziny, ale nawet u??atwiaj?? im ich zak??adanie. ??? Kiedy pierwszy raz zasz??am w ci??ş??, ba??am si?? powiedzie?? o tym szefowi. Na sam?? my??l o rozmowie dostawa??am g??siej skórki ??? opowiada Katarzyna Szachna, która jest ksi??gow?? w Motoroli. Okaza??o si?? jednak, şe szef wr??cz ucieszy?? si?? na wie???? o tym, şe jego pracownica b??dzie mia??a dziecko. ??? ?yczy?? mi wszystkiego dobrego, kaza?? si?? nie przem??cza??. Zaraz po urlopie macierzy??skim wróci??am do pracy ??? opowiada. Po trzech latach??? urodzi??a bliźniaki. Chwali sobie to, şe moşe mie?? w pracy przerwy na karmienie, a na dodatek ustali??a z szefem, şe moşe zaczyna?? prac?? o godzin?? wcze??niej i wcze??niej wychodzi?? do dzieci.

W Motoroli nie jest niczym nadzwyczajnym, şe kobieta po urlopie macierzy??skim na w??asn?? pro??b?? pocz??tkowo pracuje na 3/4, a czasem nawet na 1/2 etatu. Podczas urlopu macierzy??skiego moşe korzysta?? ze s??uşbowej komórki, komputera i samochodu, je??li na tym stanowisku przys??uguj?? one pracownikowi.

Jeszcze wi??cej przywilejów maj?? mamy pracuj??ce w firmie doradczej MEMBR International Poland. Wystarczy wspomnie??, şe na 75 zatrudnionych w firmie pracowników (obu p??ci) w tym roku urodzi??o si?? juş 14 dzieci, a kolejne 7 jest w drodze. Dzietno???? w innych firmach pewnie by??aby podobna, gdyby jak MEMBR fundowa??y mamom opiekunki, pozwala??y im przychodzi?? do pracy z dzie??mi, albo wr??cza??y premie z okazji narodzin dziecka.

Tak róşowo niestety nie jest, ale optymizmem napawa to, şe prorodzinn?? strategi?? realizuje coraz wi??cej firm, m.in.: Helwett Packard, IBM, ABN Amro Bank czy Nokia. Pracodawcy zaczynaj?? zdawa?? sobie spraw??, şe jeşeli sami nie zadbaj??, by ich pracownicy zak??adali rodziny, to w przysz??o??ci moşe ich dotkn???? powaşny deficyt wykszta??conej kadry. A badania ekonomistów i demografów nie wróş?? nic dobrego. Nie tylko dla Polski, lecz takşe dla Europy.

Naprawd?? stary kontynent

Wed??ug bada?? Eurostatu we wszystkich krajach Unii Europejskiej od kilku lat notuje si?? wi??cej zgonów niş urodzin. Dzi?? w şadnym z pa??stw UE wspó??czynnik dzietno??ci nie przekracza 1,9 (??rednia wynosi 1,4). Tymczasem dla utrzymania obecnego poziomu ludno??ci kaşda statystyczna Europejka powinna rodzi?? przynajmniej dwójk?? dzieci. Jeşeli to si?? nie zmieni, za 45 lat nasi zachodni s??siedzi b??d?? mieli o 8 mln, a W??osi 5 mln mniej mieszka??ców.

??? Tak niski przyrost demograficzny oznacza wolniejszy rozwój gospodarczy. Tylko z powodu ma??ej liczby urodze?? Europa skazana jest na wolniejszy nawet o 0,7 proc. wzrost gospodarczy niş USA ??? uwaşa prof. Andre Sapir, ekonomista z Uniwersytetu ULB w Brukseli. Do tego obywatele zjednoczonej Europy znacznie si?? postarzej??. W 2050 roku liczba osób po 65. roku şycia b??dzie dwukrotnie wyşsza niş dzi?? i przekroczy 140 mln. ??? W krajach Europy Zachodniej ??redni wiek osób, które bior?? udzia?? w wyborach, juş przekroczy?? 50 lat. A taki elektorat trudno przekona?? do reform. Nie chc?? rezygnowa?? ze swoich przywilejów ??? t??umaczy prof. Sapir. A to oznacza, şe coraz mniej m??odych ludzi b??dzie musia??o utrzymywa?? rosn??c?? rzesz?? emerytów. Aby zapobiec katastrofie gospodarczej, rz??dy musz?? zreformowa?? system emerytalny i podatkowy. ??? Dzi?? pracuj??cy Niemcy oddaj?? na emerytury swoich ojców i dziadków co pi??te zarobione euro. Jeşeli politycy szybko nie wprowadz?? zmian, nied??ugo ludzie b??d?? oddawali na ten cel jedn?? trzeci?? zarobków ??? ostrzega Martin Werding z niemieckiego instytutu gospodarczego IFO. Tyle, şe przyzwyczajeni do przywilejów socjalnych Niemcy nie chc?? nawet my??le?? o reformach. W ko??cu byli pierwszym na ??wiecie pa??stwem, w którym zacz???? funkcjonowa?? powszechny system emerytalny.

Stworzy?? go juş w latach 80. XIX wieku Otto von Bismarck. Jednak to, co by??o dobre w czasach rewolucji przemys??owej, dzi?? si?? nie sprawdza. Niemcy nie chc?? pracowa?? d??uşej niş do 65. roku şycia, nie chc?? p??aci?? wyşszych podatków, a politycy z obawy przed strajkami boj?? si?? ich do tego zmusi??. Z podobnymi problemami boryka si?? takşe Wielka Brytania. Tony Blair ze strachu przed spo??ecznym buntem kilka tygodni temu wycofa?? si?? z propozycji wyd??uşenia wieku emerytalnego z 60 do 65 lat.

Bajki o ?elaznym wilku

Ale zamiast podnosi?? wiek emerytalny czy podatki, moşna zach??ci?? obywateli do zak??adania rodzin. Konsekwentnie prowadzona polityka demograficzna, system zasi??ków i ulg podatkowych, mog?? zdzia??a?? cuda. Niewiele jednak euro- pejskich krajów sta?? na tak?? rozrzutno????. A koszty takiej prorodzinnej polityki rzeczywi??cie s?? ogromne. Rocznie we Francji na rozmaite ??wiadczenia rodzinne pa??stwo wydaje ponad 80 mld euro rocznie, co stanowi aş 6 proc. PKB. Najwaşniejsze pozycje w tych wydatkach, to m.in. jednorazowy zasi??ek porodowy w wysoko??ci 800 euro, zasi??ek dla matek wychowuj??cych w domu dzieci do lat 3, zasi??ki dla rodzin wielodzietnych. Powi??kszaniu rodziny sprzyjaj?? teş ulgi podatkowe. We Francji wysoko???? podatku zaleşy od liczby cz??onków gospodarstwa domowego. Efekty takiej polityki wida?? go??ym okiem ??? wskaźnik dzietno??ci we Francji wynosi 1,9, czyli grubo powyşej ??redniej europejskiej (1,4).

??? Bardzo licz?? na podobne zmiany w polskiej polityce podatkowej wzgl??dem rodzin ??? nie ukrywa dr Ochinowski. ??? Wraz z wprowadzeniem ulg podatkowych obywatele dostaliby sygna?? od pa??stwa, şe rodzina to op??acalna inwestycja ??? zgadza si?? z nim Leszek Bosek.

Rzeczywi??cie, moşna by?? niemal pewnym, şe aktywna polityka pa??stwa podnios??aby wskaźnik dzietno??ci. Przyk??adem jest nie tylko Francja, lecz takşe Szwecja czy Dania ??? bodaj najbardziej prorodzinne pa??stwa w Europie. ??? Dzi?? rodzina z trójk?? dzieci nie jest w Szwecji niczym dziwnym ??? twierdzi Anna B??czkowska, która przez ostatnie pi???? i pó?? roku mieszka??a w Sztokholmie. Wspomina, şe z zazdro??ci?? s??ucha??a opowie??ci szwedzkich koleşanek o pó??torarocznym p??atnym urlopie macierzy??skim. I o tym, şe nie mia??y problemu z powrotem do pracy.

Prawo szwedzkie przewiduje, şe m??oda mama moşe pracowa?? np. przez pó?? tygodnia lub codziennie, ale o kilka godzin krócej, i to do czasu, aş dziecko sko??czy 8 lat. ??? Szwedkom bardzo ??atwo ????czy?? aktywno???? zawodow?? z wychowywaniem dziecka. Nie musz?? si?? martwi?? o opiekunki, bo jest tam ??wietnie zorganizowana sie?? przedszkoli ??? mówi.

Celem szwedzkiego systemu jest zlikwidowanie róşnic w poziomie şycia mi??dzy tymi rodzinami, które maj?? dzieci, a bezdzietnymi. Podstawowy dodatek na dziecko, wyp??acany co miesi??c, aş do uko??czenia przez dziecko 16. roku şycia, wynosi 950 SEK (ok. 400 z??). S?? teş tak zwane dodatki rozszerzone. Pieni??dze wyp??acane s?? tym rodzinom, w których urodzi si?? trzecie, czwarte lub jeszcze nast??pne dziecko. W opiek?? nad dzieckiem aktywnie w????czaj?? si?? ojcowie. I şaden pracodawca nie powie z??ego s??owa, gdy ??wieşo upieczony tata zapragnie wyr??czy?? mam?? w obowi??zkach przy dziecku.

B??czkowska opowiada histori?? szwedzkiego urz??dnika z ministerstwa, który kilka razy szed?? na taki urlop. ??? Zapyta??am go, czy jego szef nie jest w??ciek??y, şe znika na ca??e tygodnie z pracy. Z rozbrajaj??c?? szczero??ci?? odpowiedzia??, şe jego szef realizuje polityk?? szwedzkiego rz??du i jest wr??cz zadowolony, şe on idzie opiekowa?? si?? swoim dzieckiem ??? ??mieje si?? B??czkowska.

Takie opowie??ci ze szwedzkiego czy francuskiego podwórka brzmi?? na naszym polskim niczym bajka o şelaznym wilku. Wiadomo, rz??d szwedzki sta?? na takie ekstrawagancje, bo dysponuje sumami, które z bardzo wysokich podatków p??yn?? do budşetu. Naiwno??ci?? by??oby oczekiwa??, şe podobny system wspierania rodziny wprowadzony zostanie nad Wis????, ale pewne pomys??y s??siadów zza Ba??tyku moşna by przeszczepi?? na nasz grunt. ??? Cho??by wspieranie rodziny, niekoniecznie dysfunkcyjnej ??? uwaşa dr Ochinowski. Nie ma si?? co ??udzi??, dopóki rz??d nie zajmie si?? na serio polityk?? prorodzinn??, dopóty urodzenie kolejnego dziecka graniczy?? b??dzie z bohaterstwem. A kaşda bohaterka dostanie po 1000 z??. Na kupno wózka wystarczy.

Wspó??praca Danuta Paw??owska
Śród??o: OZON