Członkowie rodziny zmarłego mogą otrzymać rentę rodzinną. Zmarły w chwili śmierci musi mieć jednak prawo do emerytury lub renty albo choćby spełniać warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Prawo do renty rodzinnej bywa częstym przedmiotem sporów kończących się w sądzie. Najbardziej kontrowersyjne bywa określenie, czy zmarły, który nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, spełniał warunki do uzyskania tych świadczeń.

Ocena praw zmarłego

Aby ustalić, czy członkowie rodziny zmarłego mogą otrzymać rentę rodzinną, konieczne jest najpierw ustalenie uprawnień osoby zmarłej. Zaznaczyć trzeba, że renta rodzinna przysługuje nie tylko po zmarłym pobierającym albo spełniającym warunki do otrzymania emerytury lub renty, ale także po osobie, która w chwili śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne.

Pamiętać trzeba, że przy ocenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy, a gdy zmarły pobierał zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne, przyjmuje się, że spełniał warunki do uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:

• jest niezdolny do pracy,
• ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,
• niezdolność do pracy powstała w ściśle określonych w ustawie o emeryturach i rentach okresach (m.in. w okresie ubezpieczenia, pobierania wynagrodzenia czy zasiłku chorobowego za czas niezdolności do pracy, świadczenia rehabilitacyjnego) albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów (warunku tego nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy).

WaĹźny staĹź pracy

Warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej:

• 1 rok – jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
• 2 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat,
• 3 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat,
• 4 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat,
• 5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.

Okres pięciu lat powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia od daty śmierci. Do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej.

Warunek dotyczący posiadania w określonym wymiarze okresów składkowych i nieskładkowych nie jest wymagany od ubezpieczonego, którego niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy. Jeżeli ubezpieczony nie osiągnął wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, warunek ten uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu sześciu miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał, bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi sześciu miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe.

Jeżeli zmarły w dniu swojej śmierci spełniał ww. wymagania, to następnie badane są uprawnienia członków jego rodziny do otrzymania renty rodzinnej. Zdarza się jednak, że w dacie zgonu zmarły nie spełniał warunków do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Możliwe jest wówczas dowodzenie, że niezdolność do pracy zmarłego powstała wcześniej niż w dacie jego zgonu i że w tej dacie spełniał on pozostałe warunki wymagane do otrzymania świadczenia.