Tadeuszu Drogi, pamiętaj: dobre uczynki karane są jeszcze za życia. Bądź nam więc zdrów wśród tęgich razów. Tadeuszowi Mazowieckiemu - ad multos annos

Tadeusz Mazowiecki zawsze kierował się przekonaniem, że istnieje kilka prawd oczywistych. “Zawsze - pisał - oportunizm odróżniać się będzie od nonkonformizmu, wolność od przymusu, nierówność i przywileje od egalitaryzmu, ciasny etnocentryzm plemienny od otwartości na powszechną ludzką wspólnotę, stawianie na twórczy rozwój człowieka od usypiania go, by nie czuł się odpowiedzialny”.

Wybór postawy był dlań ważniejszy od deklaracji światopoglądowych - w tym tkwi klucz do rozumienia pomysłu Mazowieckiego na demokrację polską. Tadeusz często podkreślał, że Kościół jest w Polsce “podstawową instytucją zaufania publicznego”. Zastanawiał się jednak, czy to “spotkanie polskości i chrześcijaństwa formować będzie rodzaj polsko-katolickiego triumfalizmu i zacieśnienia, czy będzie spotkaniem polskości - otwartej i katolicyzmu - otwartego”.

Zawsze też był Mazowiecki wyczulony na polsko-katolicki triumfalizm. Powtarzał za Norwidem, że nie chce, by “Polak był olbrzym, a człowiek w Polaku karzeł”.

Zastanawiając się nad przesłaniem pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Polski w 1983 r. w trudnym czasie stanu wojennego, zanotował, że widzi w niej wezwanie do wyboru: „Jasność świadectwa, poczucie wolności danej przez Boga, której nikt nie jest w stanie odebrać, nieustępliwość zasad i poczucie praw, a zarazem poniechanie słowa »wróg «, zrozumienie słów »przebaczenie «, »pojednanie « - oto właśnie elementy tego wyboru”.

W pamiętnym exposé 12 września 1989 r. mówił: “Dziedzictwo Sierpnia to zdolność przekraczania sporów i podziałów, umiejętność poszukiwania partnerstwa, wyrzeczenie się myślenia w kategoriach brania odwetu za przeszłość, wyrównywania rachunków krzywd”.

Tadeuszu Drogi, pamiętaj: jeszcze wszystko przed nami, jeszcze Cię czeka wielu wariatów i wrogów. Życzymy Ci wszystkiego najlepszego i - trzymajmy się ramy… to się nie damy.

Tadeusz Mazowiecki

Ur. 18 kwietnia 1927 r. w Płocku. Absolwent prawa na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1949-55 związany z prokomunistycznym stowarzyszeniem katolickim PAX założonym przez Bolesława Piaseckiego, 1953-55 redaktor naczelny “Wrocławskiego Tygodnika Katolickiego”. Już w 1952 r. wystąpił z krytyką programu PAX, a w 1955 r. zerwał z tą organizacją.

W 1956 r. był współzałożycielem Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie, dwa lata później stanął na czele redakcji miesięcznika “Więź”. W 1961 r. wszedł do Sejmu jako jeden z członków niezależnego wobec władz komunistycznych koła poselskiego “Znak”. Był współautorem interpelacji w sprawie prześladowania uczestników Marca ‘68. W 1971 r. postulował utworzenie komisji poselskiej do zbadania masakry robotników Wybrzeża w grudniu ‘70. W “Więzi”, publikującej teksty autorów źle widzianych przez władze, postulował reformy - swobodę dyskusji, autonomię nauki i kultury oraz stworzenie “skutecznej reprezentacji robotniczej”. W odpowiedzi w 1972 r. władze skreśliły go z listy kandydatów do Sejmu.

Na początku 1976 r. był jednym z inicjatorów listu przedstawicieli ruchu Znak przeciw zmianom w konstytucji. W listopadzie w wywiadzie dla “Frankfurter Allgemeine Zeitung” bronił robotników represjonowanych w czerwcu ‘76. W maju 1977 r. jest rzecznikiem uczestników głodówki w obronie uwięzionych robotników i członków KOR. W 1978 r. współzałożyciel Towarzystwa Kursów Naukowych organizującego w mieszkaniach prywatnych wykłady dotyczące tematów zakazanych w PRL. Współpracuje z konspiracyjnym Polskim Porozumieniem Niepodległościowym - jest głównym autorem opracowania PPN “Kościół i katolicy w Polsce Ludowej”.

W sierpniu 1980 r. jest inicjatorem listu 64 intelektualistów wzywającego władze do rozmów ze strajkującymi. Dwa dni później zostaje przewodniczącym komisji ekspertów doradzającej strajkującym w Stoczni Gdańskiej. Po podpisaniu porozumień gdańskich zostaje doradcą Lecha Wałęsy i władz “Solidarność”, a wiosną 1981 r. - redaktorem naczelnym “Tygodnika Solidarność”.

Po 13 grudnia 1981 r. przez rok internowany. W listopadzie 1983 r. objął przewodnictwo Rady Programowej KIK w Warszawie, która zostaje rozwiązana po opublikowaniu dokumentu “Stan świadomości społecznej”. W 1985 r. współautor “Raportu: Polska 5 lat po Sierpniu”, sygnowanego przez Międzyzakładową Strukturę Solidarności.

W grudniu 1988 r. jest współzałożycielem Komitetu Obywatelskiego przy przewodniczącym “Solidarności”. W trakcie obrad Okrągłego Stołu współprzewodniczy zespołowi ds. pluralizmu związkowego. W sierpniu 1989 r. zostaje premierem pierwszego niekomunistycznego rządu w Europie Wschodniej.

W 1990 r. kandyduje na prezydenta, ale nie przechodzi do drugiej tury wyborów. Po wyborach zakłada Unię Demokratyczną, której zostaje przewodniczącym. W 1994 r. UD przekształca się w Unię Wolności, Mazowiecki przewodniczy jej do 1995 r. W 2005 r. współzakłada Partię Demokratyczną.

Od 1991 r. jest posłem, w latach 1992-93 przewodniczy Komisji Konstytucyjnej przygotowującej małą konstytucję. W 1997 r. jest współautorem preambuły obecnie obowiązującej konstytucji.

W 1992 r. zostaje sprawozdawcą Komisji Praw Człowieka ONZ ds. konfliktu w byłej Jugosławii. Wielokrotnie jeździ na tereny ogarnięte wojną i alarmuje światową opinię publiczną o aktach ludobójstwa. W 1995 r., protestując przeciw bierności potęg międzynarodowych, składa dymisję.

W 1994 r. odznaczony Orderem Orła Białego. Autor m.in. książki: “Rozdroża i wartości” (1970), “Internowanie” (1982), “Powrót do najprostszych pytań” (1986) i “Druga twarz Europy” (1990).

Adam Michnik i redakcja “Gazety Wyborczej”